เก่งดี
← สารบัญคณิตศาสตร์ ม.4
ม.4 · บทที่ 3📊 สถิติและความน่าจะเป็นอ่าน ~40 นาที

หลักการนับเบื้องต้น

นับจำนวนวิธีโดยไม่ต้องเขียนออกมาทั้งหมด — ตอบสองคำถามให้ได้ก่อนเสมอ คือ “หยิบซ้ำได้ไหม” และ “ลำดับสำคัญไหม” แล้วจะเลือกสูตรถูก · เป็นเครื่องมือที่บทความน่าจะเป็น (บทที่ 4) ใช้แทบทุกข้อ

อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: สถิติและความน่าจะเป็น · กฎการนับ การเรียงสับเปลี่ยน และการจัดหมู่ (พื้นฐาน)

🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้

  • ใช้กฎการบวกและกฎการคูณนับจำนวนวิธีได้
  • คำนวณการเรียงสับเปลี่ยนและการจัดหมู่ได้
  • แยกได้ว่าโจทย์ข้อไหนลำดับสำคัญหรือไม่สำคัญ
  • แก้โจทย์ที่มีเงื่อนไขเพิ่มเติมได้

📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท

กฎการบวกaddition rule

เลือกทางใดทางหนึ่งจากทางเลือกที่ไม่ซ้อนกัน → บวกจำนวนวิธี

กฎการคูณmultiplication rule

ต้องทำให้ครบทุกขั้น ขั้นละหลายวิธี → คูณจำนวนวิธี

การเรียงสับเปลี่ยนpermutation

การเลือกและจัดเรียง โดยลำดับสำคัญ

การจัดหมู่combination

การเลือกโดยลำดับไม่สำคัญ

แฟกทอเรียลfactorial

และกำหนดให้

3.1 กฎการบวกและกฎการคูณ

กฎใช้เมื่อคำสำคัญทำอย่างไร
กฎการบวกเลือกทางใดทางหนึ่งหรือบวกจำนวนวิธี
กฎการคูณทำทีละขั้นจนครบและ / แล้วก็คูณจำนวนวิธี

หนังสือเรียนและตัวชี้วัดบางฉบับเรียกสองกฎนี้ว่า หลักการบวก และ หลักการคูณ — เป็นชื่อเรียกของกฎเดียวกัน

🔑กฎการคูณ คือแผนภาพต้นไม้ที่ไม่ต้องวาด

ที่ ม.3 เคยนับผลลัพธ์ด้วย แผนภาพต้นไม้ — แตกกิ่งทีละขั้นแล้วนับปลายกิ่ง · โยนเหรียญ เหรียญ (ฉากเดียวกับที่ ม.3 ใช้วาด) ขั้นแรกแตก กิ่ง แต่ละกิ่งแตกอีก เป็น แตกอีกรอบเป็น ปลายกิ่ง ซึ่งก็คือ พอดี · กฎการคูณคือทางลัดของการนับปลายกิ่ง จึงยังใช้ได้ตอนที่ขั้นตอนเยอะจนวาดไม่ไหว (เช่น ขั้น ขั้นละ ทาง = ปลายกิ่ง ไม่มีใครวาดไหว) · แผนภาพต้นไม้ยังมีที่ใช้อยู่ คือตอนที่อยากเห็นว่าผลลัพธ์แต่ละแบบ หน้าตาเป็นอย่างไร ไม่ใช่แค่ว่ามีกี่แบบ

⚠️กฎการบวกมีเงื่อนไขที่ห้ามลืม

จะบวกจำนวนวิธีตรงๆ ได้ ก็ต่อเมื่อวิธีจากแต่ละทางไม่มีอันซ้ำกันเลย — ถ้ามีวิธีที่ถูกนับได้จากสองทาง ต้องหักส่วนที่ซ้ำออกด้วยหลัก รวมแล้วตัด (บทที่ 1 หัวข้อ 1.5) · ตัวอย่างเช่น เลขสามหลักที่ หารด้วย ลงตัว หรือ หารด้วย ลงตัว บวกสองจำนวนตรงๆ ไม่ได้ เพราะเลขที่หารด้วย ลงตัวถูกนับสองรอบ · หลักเดียวกันนี้ใช้กับการนับจำนวนคนด้วย — นักเรียนเล่นฟุตบอล คน เล่นบาสเกตบอล คน ถ้าเล่นทั้งสองประเภท คน จำนวนคนที่เล่นอย่างน้อยหนึ่งประเภท ไม่ใช่ แต่เป็น

✏️ตัวอย่าง

โรงเรียนให้เลือกวิชาเลือกเสรี วิชา จากกลุ่มศิลปะ วิชา กลุ่มดนตรี วิชา หรือกลุ่มกีฬา วิชา จะเลือกได้กี่วิธี

  1. ขั้นที่ 1เลือกได้วิชาเดียว → สามกลุ่มไม่มีวิชาซ้ำกัน → ทางเลือกไม่ซ้อนกัน → กฎการบวก
  2. ขั้นที่ 2

ตอบ   วิธี

💡 สังเกตว่าเลือกทางหนึ่งแล้ว จบเลย ไม่ต้องทำขั้นต่อไป — นั่นคือสัญญาณของกฎการบวก

✏️ตัวอย่าง

เดินทางจาก A ไป B ได้ เส้นทาง และจาก B ไป C ได้ เส้นทาง จะเดินจาก A ผ่าน B ไป C ได้กี่วิธี

  1. ขั้นที่ 1ต้องทำทั้งสองขั้น (A→B แล้ว B→C) → กฎการคูณ
  2. ขั้นที่ 2

ตอบ   วิธี

✏️ตัวอย่าง

มีเสื้อ ตัว กางเกง ตัว รองเท้า คู่ แต่งตัวได้กี่แบบ

  1. ขั้นที่ 1เลือกทีละอย่างจนครบ → คูณกัน
  2. ขั้นที่ 2

ตอบ   แบบ

✏️ตัวอย่าง

ร้านอาหารให้เลือกจานหลัก อย่าง จากเมนูไก่ อย่าง หรือเมนูปลา อย่าง แล้วเลือกเครื่องดื่ม อย่างจาก ชนิด จะสั่งได้กี่แบบ

  1. ขั้นที่ 1ขั้นเลือกจานหลัก: ไก่ หรือ ปลา → บวก → วิธี
  2. ขั้นที่ 2แล้วต้องเลือกเครื่องดื่มต่อ → และ → คูณ
  3. ขั้นที่ 3

ตอบ   แบบ

💡 โจทย์จริงมักใช้ ทั้งสองกฎในข้อเดียว — บวกภายในขั้นเดียวกัน แล้วคูณข้ามขั้น

📝 เนื้อหาเต็มของบทนี้กำลังตรวจทาน

ตอนนี้เปิดให้อ่านแล้ว 1 หัวข้อจากทั้งหมด 5 หัวข้อ — อีก 4 หัวข้อ พร้อมตัวอย่างแก้ทีละขั้น สรุปสูตรท้ายบท ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย และแบบเช็กตัวเอง จะเปิดให้อ่านเมื่อตรวจทานเสร็จ

เราตรวจทุกสูตรและทุกตัวอย่างก่อนเผยแพร่ เพราะเนื้อหาผิดหนึ่งบรรทัด อาจทำให้คุณจำผิดไปทั้งบท

อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย

โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด

ฝึกโจทย์ หลักการนับเบื้องต้น

เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยเก่งดี อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด