เอกลักษณ์และสมการตรีโกณมิติ
บทที่ 3 สอนว่าค่าของแต่ละมุมเป็นเท่าใด บทนี้สอนสิ่งที่ทำกับค่าเหล่านั้นได้ — เอกลักษณ์ใช้แปลงนิพจน์ให้ง่ายลง สูตรมุมใช้หาค่าของมุมที่ไม่ได้อยู่ในตาราง สมการตรีโกณใช้หามุมย้อนกลับจากค่า และกฎของไซน์-โคไซน์ทำให้แก้รูปสามเหลี่ยมชนิดใดก็ได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นมุมฉาก
อ้างอิงโครงสร้างหลักสูตร: การวัดและเรขาคณิต · เอกลักษณ์ตรีโกณมิติ สูตรมุม ฟังก์ชันผกผัน สมการตรีโกณมิติ และกฎของไซน์-โคไซน์ (สายเพิ่มเติม)
🎯 จบบทนี้แล้วคุณจะทำสิ่งเหล่านี้ได้
- ✓บอกความต่างระหว่างเอกลักษณ์กับสมการได้ และใช้เอกลักษณ์พื้นฐานย่อนิพจน์ตรีโกณมิติได้
- ✓พิสูจน์เอกลักษณ์ด้วยวิธีทำทีละข้างได้
- ✓ใช้สูตรผลบวก-ผลต่างมุม มุมสองเท่า และครึ่งมุม หาค่าที่แน่นอนของมุมนอกตารางได้
- ✓ใช้สูตรผลคูณ-ผลบวกแปลงระหว่างผลคูณกับผลบวกของฟังก์ชันตรีโกณมิติได้
- ✓หาค่าของฟังก์ชันตรีโกณมิติผกผันได้ถูกช่วง และหาค่าฟังก์ชันตรีโกณมิติของฟังก์ชันผกผันได้
- ✓แก้สมการตรีโกณมิติในช่วงที่กำหนดได้ครบทุกคำตอบ และเขียนคำตอบทั่วไปได้
- ✓ใช้กฎของไซน์ กฎของโคไซน์ และสูตรพื้นที่ แก้รูปสามเหลี่ยมใดๆ และแก้โจทย์การวัดระยะได้
📘 คำศัพท์สำคัญประจำบท
เอกลักษณ์identity
สมการที่เป็นจริงสำหรับ ทุกค่า ของมุมที่นิยามได้ — ต่างจากสมการทั่วไปที่จริงเฉพาะบางค่า
สูตรผลบวกมุมsum formula
สูตรที่กระจาย หรือ ของผลบวกสองมุม ออกเป็นค่าของมุมย่อย
มุมสองเท่าdouble angle
กรณีพิเศษของสูตรผลบวกเมื่อสองมุมเท่ากัน
ครึ่งมุมhalf angle
สูตรที่หาค่าของ จากค่าของ — ได้จากการอ่านสูตรมุมสองเท่าย้อนกลับ
ฟังก์ชันตรีโกณมิติผกผันinverse trigonometric function
ฟังก์ชันที่รับค่ามาแล้วคืนมุม เขียนว่า หรือ — ต้องจำกัดช่วงคำตอบจึงจะเป็นฟังก์ชันได้
ค่าหลักprincipal value
คำตอบเพียงค่าเดียวที่ฟังก์ชันผกผันคืนให้ ตามช่วงที่กำหนดไว้
คำตอบทั่วไปgeneral solution
สูตรที่ครอบคำตอบของสมการตรีโกณทุกคำตอบ โดยใช้จำนวนเต็ม เดินไปทีละรอบ
กฎของไซน์law of sines
ในรูปสามเหลี่ยมใดๆ อัตราส่วนของด้านต่อไซน์ของมุมตรงข้ามด้านนั้น เท่ากันทั้งสามคู่
กฎของโคไซน์law of cosines
ความสัมพันธ์ระหว่างสามด้านกับหนึ่งมุม — ทฤษฎีบทพีทาโกรัสฉบับที่ใช้ได้กับรูปสามเหลี่ยมทุกรูป
กรณีกำกวมambiguous case
กรณี ด.ด.ม. ที่ข้อมูลชุดเดียวอาจสร้างรูปสามเหลี่ยมได้สองรูป หนึ่งรูป หรือไม่ได้เลย
4.1 เอกลักษณ์พื้นฐานและการพิสูจน์
🔑เอกลักษณ์ต่างจากสมการอย่างไร
- ▸สมการ เช่น เป็นจริงเฉพาะบาง — งานคือ หาว่า เป็นค่าใดบ้าง
- ▸เอกลักษณ์ เช่น เป็นจริง ทุก ที่นิยามได้ — งานคือ พิสูจน์ว่ามันจริงเสมอ
- ▸เอกลักษณ์จึงใช้เป็น เครื่องมือแปลงร่าง ได้ — เจอฝั่งซ้ายที่ไหนก็แทนด้วยฝั่งขวาได้ทันทีโดยไม่ต้องถามว่ามุมเท่าไร
- ▸คำว่า “ที่นิยามได้” สำคัญ — ใช้ไม่ได้ที่ เพราะตัวส่วนเป็นศูนย์
| เอกลักษณ์ |
|---|
| · |
ตระกูลที่ 1 — ส่วนกลับและผลหาร (มาจากนิยามตรงๆ ไม่ต้องพิสูจน์)
| เอกลักษณ์ | ได้มาอย่างไร |
|---|---|
| ตัวหลัก (จุด อยู่บนวงกลมรัศมี ) | |
| หารตัวหลักด้วย ทุกพจน์ | |
| หารตัวหลักด้วย ทุกพจน์ |
ตระกูลที่ 2 — พีทาโกรัส (จำตัวแรกตัวเดียวพอ อีกสองตัวสร้างเองได้ใน 5 วินาที)
| เอกลักษณ์ | อ่านจากรูปอย่างไร |
|---|---|
| หมุนลงแทนหมุนขึ้น พิกัด กลับเครื่องหมาย | |
| พิกัด เท่าเดิม | |
| กลับเครื่องหมาย ส่วน เท่าเดิม | |
| สองมุมแหลมในรูปสามเหลี่ยมมุมฉากสลับบทบาทกัน | |
| เหตุผลเดียวกัน |
ตระกูลที่ 3 — มุมลบและโคฟังก์ชัน (อ่านออกจากวงกลมหนึ่งหน่วยในบทที่ 3 ได้ตรงๆ)
💡เทคนิคพิสูจน์เอกลักษณ์ (เรียงตามลำดับที่ควรลอง)
- ▸เริ่มจากข้างที่ ซับซ้อนกว่า แล้วทำให้ง่ายลง — เพราะการทำของยุ่งให้เรียบง่ายกว่าการเสกของง่ายให้ยุ่ง
- ▸แปลงทุกอย่างเป็น กับ ก่อน — วิธีนี้ทื่อแต่ใช้ได้เกือบทุกข้อ
- ▸ถ้ามีเศษส่วนหลายก้อน ให้ รวมเป็นเศษส่วนเดียว แล้วมองหา ในตัวเศษ
- ▸ถ้าตัวส่วนมีรูป หรือ ให้ คูณด้วยสังยุค ทั้งเศษและส่วน แล้วผลต่างกำลังสองจะเรียกพีทาโกรัสออกมาเอง
- ▸ห้ามย้ายข้าง ห้ามคูณไขว้ — ต้องทำทีละข้างจนเท่ากัน เพราะการย้ายข้างคือการ สมมติว่าเท่ากันแล้ว ซึ่งเป็นสิ่งที่กำลังจะพิสูจน์
จงย่อ ให้อยู่ในรูปที่ง่ายที่สุด
- ขั้นที่ 1ก้อนแรก: จาก ได้
- ขั้นที่ 2ก้อนที่สอง:
- ขั้นที่ 3คูณกัน:
ตอบ
💡 โจทย์ย่อนิพจน์ที่ได้คำตอบเป็นตัวเลขโดดๆ แบบนี้ออกสอบบ่อย — สังเกตว่าทั้งสองก้อนเป็นสมาชิกของตระกูลพีทาโกรัสคนละตัว
พิสูจน์ว่า
- ขั้นที่ 1ข้างซ้ายซับซ้อนกว่า จึงเริ่มจากข้างซ้าย · รวมเศษส่วน:
- ขั้นที่ 2กระจายตัวเศษ:
- ขั้นที่ 3ใช้ ได้ตัวเศษ
- ขั้นที่ 4ตัด ออกทั้งเศษและส่วน: ซึ่งเท่ากับข้างขวา
ตอบ พิสูจน์แล้ว
พิสูจน์ว่า
- ขั้นที่ 1ตัวส่วนมีรูป จึงคูณด้วยสังยุค ทั้งเศษและส่วน
- ขั้นที่ 2ได้
- ขั้นที่ 3ตัวส่วนเป็นผลต่างกำลังสอง:
- ขั้นที่ 4จึงได้
- ขั้นที่ 5แยกเศษส่วน:
ตอบ พิสูจน์แล้ว
💡 การคูณด้วยสังยุคคือท่าที่ควรนึกถึงทันทีเมื่อเห็น หรือ อยู่ในตัวส่วน — เพราะผลต่างกำลังสองจะเปลี่ยนตัวส่วนให้เป็นกำลังสองของอีกฟังก์ชันหนึ่งเสมอ
📝 เนื้อหาเต็มของบทนี้กำลังตรวจทาน
ตอนนี้เปิดให้อ่านแล้ว 1 หัวข้อจากทั้งหมด 7 หัวข้อ — อีก 6 หัวข้อ พร้อมตัวอย่างแก้ทีละขั้น สรุปสูตรท้ายบท ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย และแบบเช็กตัวเอง จะเปิดให้อ่านเมื่อตรวจทานเสร็จ
เราตรวจทุกสูตรและทุกตัวอย่างก่อนเผยแพร่ เพราะเนื้อหาผิดหนึ่งบรรทัด อาจทำให้คุณจำผิดไปทั้งบท
อ่านจบแล้ว — ลองของจริงเลย
โจทย์สร้างใหม่ทุกครั้ง ไม่ซ้ำ พร้อมเฉลยที่สอนวิธีคิด
เนื้อหา ตาราง และตัวอย่างทั้งหมดเรียบเรียงขึ้นใหม่โดยเก่งดี อ้างอิงเพียงโครงสร้างหลักสูตรแกนกลาง (ข้อมูลสาธารณะ)— ไม่คัดลอกจากหนังสือเรียน หนังสือติว หรือเว็บติวของผู้ใด